Każda operacja na Ethereum wiąże się z kosztem. Koszt ten nazywa się gas i zawsze jest płatny w ETH. W kwietniu 2026 roku prosty transfer ETH w sieci głównej kosztował około 0,01 USD, według Dwellir. W 2020 roku średnie ceny gazu osiągnęły 480 gwei podczas fali aktywności handlowej. Różnica między tymi dwoma punktami jest ogromna, a mechanizmy za nią stojące warto zrozumieć każdemu, kto korzysta z sieci.

Opierając się na danych z siedmiu źródeł, ten artykuł wyjaśnia, jak budowane są opłaty gazowe, dlaczego rosną i co doprowadziło do ich spadku. Na końcu przedstawiamy praktyczne wskazówki, jak płacić mniej.

Czym jest gas i dlaczego Ethereum go potrzebuje

Gas to jednostka mierząca, ile pracy obliczeniowej wymaga transakcja. Wysłanie ETH to lekka praca. Wymiana tokenów, wybijanie NFT czy uruchamianie inteligentnego kontraktu to praca znacznie cięższa.

Ethereum.org opisuje gas jako paliwo sieci, podobnie jak benzyna spalana przez samochód. Każdy krok obliczeń musi być opłacony, co chroni sieć przed spamem i kodem utkwiąłym w nieskończonych pętlach. Britannica porównuje opłaty gazowe do opłaty drogowej, z jedną kluczową różnicą: drogą Ethereum zarządza wielu zdecentralizowanych operatorów, a nie jeden właściciel. Ledger dodaje, że gas zamienia ograniczoną przestrzeń bloków w rynek, w którym przestrzeń trafia do tych, którzy są gotowi zapłacić.

Opłaty gazowe opłacają też walidatorów — operatorów przetwarzających transakcje i dodających bloki do łańcucha. Od września 2022 roku Ethereum korzysta z proof of stake, a walidatorzy muszą zablokować co najmniej 32 ETH jako kaucję, według Ledger. Firma zauważa, że to właśnie ten postawiony ETH, a nie opłaty, jest głównym źródłem bezpieczeństwa sieci, choć opłaty priorytetowe nadal zwiększają zarobki walidatorów. Ethereum.org dodaje kolejny istotny szczegół: opłata jest pobierana niezależnie od tego, czy transakcja się powiedzie, czy nie.

Ceny gazu podaje się w gwei. Jedno gwei to jedna miliardowa ETH.

Każda operacja na maszynie wirtualnej Ethereum (EVM) ma stały koszt w gas. Według Dwellir instrukcja ADD kosztuje 3 gas, pierwsze odczytanie slotu pamięci w transakcji kosztuje 2 100 gas, a zapisanie nowej wartości do pamięci kosztuje 20 000 gas lub więcej. Całkowite zużycie gazu zależy więc od tego, co transakcja faktycznie robi. Prosty transfer ETH zawsze zużywa 21 000 gas, wymiana tokenów na Uniswap wykorzystuje od 150 000 do 300 000 gas, a złożone operacje DeFi mogą przekroczyć 500 000.

Jak naliczane są opłaty gazowe

Przed sierpniem 2021 roku Ethereum stosowało aukcję pierwszej ceny. Użytkownicy podawali cenę, a górnicy wybierali najwyższe oferty. Dwellir wskazuje, że użytkownicy nie mieli niezawodnego sposobu na odgadnięcie właściwej ceny, więc często przepłacali lub czekali.

Aktualizacja London w sierpniu 2021 roku wprowadziła EIP-1559, który podzielił cenę gazu na dwa komponenty: opłatę bazową ustalaną przez protokół i opłatę priorytetową wybieraną przez użytkownika.

Opłata bazowa jest ustalana przez protokół, a nie przez użytkowników, i jest spalana — usuwana z obiegu, nikomu nie płatna. Dwellir informuje, że od wprowadzenia EIP-1559 spalono w ten sposób ponad 4,52 mln ETH. Opłata priorytetowa to napiwek trafiający do walidatora, a wyższy napiwek czyni transakcję bardziej atrakcyjną. Ethereum.org ostrzega, że transakcja płacąca tylko opłatę bazową jest ważna, ale mało prawdopodobne, że zostanie wybrana. Użytkownicy mogą też ustawić maksymalną opłatę (max fee), czyli najwyższą cenę za jednostkę gazu. Płacą tylko opłatę bazową plus napiwek, a niewykorzystana część maksymalnej opłaty jest zwracana.

Ethereum.org ilustruje matematykę na przykładzie. Jordan wysyła 1 ETH do Taylor. Transfer zużywa 21 000 gas, opłata bazowa wynosi 10 gwei, a Jordan dodaje napiwek 2 gwei. Opłata wynosi 21 000 × (10 + 2), czyli 252 000 gwei, co równa się 0,000252 ETH. Jordan zostaje obciążony kwotą 1,000252 ETH, Taylor otrzymuje dokładnie 1 ETH, walidator pobiera napiwek 0,000042 ETH, a 0,00021 ETH zostaje spalone.

Blockscout przedstawia podobny przypadek z opłatą bazową 20 gwei i napiwkiem 2 gwei. Opłata wynosi 462 000 gwei, czyli 0,000462 ETH, z czego 420 000 gwei zostaje spalone.

W praktyce większość portfeli obsługuje obie wartości automatycznie. Aplikacja portfela Ledger, na przykład, oferuje opcje wolne, średnie i szybkie w zależności od bieżących warunków sieciowych.

Limity gazu, zwroty i nieudane transakcje

Limit gazu to maksymalna ilość gazu, jaką użytkownik jest gotów wydać na transakcję, i działa jako bezpiecznik. Standardowy transfer ETH wymaga limitu 21 000 jednostek.

Ethereum.org podaje dwa scenariusze. Przy limicie 50 000 dla prostego transferu transakcja zużywa 21 000, a pozostałe 29 000 zostaje zwrócone. Przy limicie 20 000 transakcja nie przechodzi walidacji, jest odrzucana, zanim w ogóle trafi do bloku, i nie zużywa żadnego gazu.

Inny wynik występuje, gdy transakcja w połowie drogi zabraknie gazu. EVM cofa wszystkie zmiany, ale cały dostarczony gas jest i tak zużyty na wykonaną pracę. Ledger potwierdza, że nieudane transakcje nadal kosztują gaz i nie podlegają zwrotowi. Firma wymienia najczęstsze przyczyny niepowodzeń: zbyt niski limit gazu, cofający się inteligentny kontrakt, nieudaną weryfikację salda oraz wymianę przekraczającą tolerancję poślizgu.

Blockscout wskazuje na częste nieporozumienie. Podniesienie limitu gazu nie przyspiesza transakcji. Limit to jedynie sufit — o szybkości decyduje opłata priorytetowa.

Deweloperzy często dodają bufor do szacunków gazu. Dwellir sugeruje 20% do 25% dla standardowych transakcji i 30% lub więcej dla złożonych operacji wielokrotnych. Ponieważ niewykorzystany gaz jest zwracany, bufor nie kosztuje nic, jeśli transakcja się powiedzie.

Dlaczego opłaty gazowe rosną: zasada opłaty bazowej

Przestrzeń bloków jest ograniczona, więc opłaty rosną, gdy coraz więcej osób chce wejść. Każdy blok ma docelowy rozmiar równy połowie limitu gazu, a przy dużym popycie blok może urosnąć do dwukrotności celu, według Ethereum.org.

Opłata bazowa reaguje na rozmiar poprzedniego bloku. Rosnie maksymalnie o 12,5%, gdy blok jest pełny, pozostaje bez zmian przy wartości docelowej i spada maksymalnie o 12,5%, gdy blok jest pusty. Ethereum.org zauważa, że ceny gazu aktualizują się mniej więcej co 12 sekund.

Przykład z Ethereum.org zakłada limit gazu 36 mln i początkową opłatę bazową 100 gwei i pokazuje, jak szybko koszty rosną lawinowo. Gdyby bloki pozostały pełne, opłata bazowa osiągnęłaby 2 705,6 gwei do bloku 30 i 28 531,3 gwei do bloku 50. Do bloku 100 przekroczyłaby 10 mln gwei.

To lawinowe narastanie to właśnie powód, dla którego długie skoki cen są rzadkie. Ceny wspinają się do poziomu, przy którym użytkownicy po prostu przestają płacić, a Ethereum.org stwierdza, że dłuższe serie pełnych bloków są mało prawdopodobne. Blockscout opisuje ten proces jako aukcję przestrzeni blokowej rozliczaną co kilka sekund. Praca needed do transferu nigdy się nie zmienia, ale konkurencja zmienia jej cenę — dlatego ten sam transfer może kosztować centy rano i kilka dolarów po południu.

Skoki popytu zwykle następują po znanych wydarzeniach. Ledger wymienia popularne emisje NFT, ostre wahania rynkowe i likwidacje, premiery tokenów i roszczenia airdropów oraz fale aktywności DeFi. W takich momentach użytkownicy podnoszą też napiwki, konkurując o przestrzeń.

Jednym z wczesnych przypadków był CryptoKitties. Gra zadebiutowała w listopadzie 2017 roku i spowodowała poważne przeciążenie oraz bardzo wysokie opłaty, według Ethereum.org, skłaniając deweloperów do poszukiwania sposobów skalowania sieci — a efektem tych poszukiwań jest ekosystem warstwy drugiej, omówiony poniżej.

Ważny jest też moment. Dwellir informuje, że ceny są zwykle najniższe od 02:00 do 05:00 UTC w weekendy, a zwykle najwyższe od wtorku do czwartku między 14:00 a 18:00 UTC, gdy aktywność użytkowników z USA i Europy się nakłada.

Złożone aplikacje również zwiększają koszty. Ethereum.org zauważa, że aplikacje inteligentnych kontraktów wykonujące wiele operacji zużywają więcej gazu, a słabo napisany kontrakt używany przez wiele osób może pogłębić przeciążenie.

Historia opłat: od 480 gwei do groszy

Przed 2020 rokiem opłaty gazowe Ethereum wynosiły zwykle kilka centów, ale często gwałtownie rosły, według Investopedia. Po styczniu 2020 roku opłaty wzrosły i częstokroć przekraczały 20 USD, gdy dołączało coraz więcej użytkowników.

DeFi Summer w 2020 roku popchnęła średnie ceny gazu do 480 gwei, informuje Dwellir. Boom NFT w maju 2021 roku podniósł średnią opłatę za transakcję do 53 USD.

EIP-1559 pojawił się w sierpniu 2021 roku i uczynił opłaty bardziej przewidywalnymi, choć sam ich nie obniżył. Utrzymane spadki nadeszły później, dzięki zwiększonej przepustowości i migracji do warstwy drugiej stojącym za niskimi opłatami w 2026 roku, co wyjaśnia kolejna sekcja. The Merge we wrześniu 2022 roku przeniósł Ethereum na proof of stake, a opłaty po nim wahały się od kilku dolarów do 30 USD, według Investopedia. Serwis dodaje, że The Merge nie został zaprojektowany, by naprawić wysokie opłaty; był jedną z kilku aktualizacji, które łącznie mają z czasem obniżyć koszty.

Ethereum.org wskazuje, że aktualizacje skalujące mają z czasem zaradzić wysokim opłatom, wymieniając skalowanie warstwy drugiej jako główny plan obniżenia kosztów gazu i umożliwienie sieci obsługi tysięcy transakcji na sekundę.

Do kwietnia 2026 roku obraz się zmienił. Dwellir podaje, że opłaty bazowe wynosiły około 0,05 gwei, a średnie opłaty bazowe utrzymywały się poniżej 0,1 gwei, przy spadku opłat o ponad 90% rok do roku według niektórych miar. Liczby podawane przez te źródła pochodzą z różnych miar i dat, więc służą jako punkty odniesienia, a nie jedna ciągła seria danych.

Dlaczego opłaty są niskie w 2026 roku

Dwie zmiany wyjaśniają większość spadku. Po pierwsze, limit gazu Ethereum wzrósł z 30 mln w 2021 roku do 60 mln obecnie, według Dwellir, podwajając przestrzeń w każdym bloku. Po drugie, wielu użytkowników przeniosło się do sieci warstwy drugiej. Dwellir podaje, że bloki sieci głównej są teraz zapełnione w około 25% do 35%, przy celu 50%.

Gdy bloki wypadają poniżej celu, opłata bazowa spada maksymalnie o 12,5% na każdy blok. Po wielu takich blokach opłaty osiągają bardzo niski poziom — tak właśnie opłata bazowa spadła do około 0,05 gwei. Przy tym poziomie prosty transfer ETH kosztuje około 0,01 USD, a wymiana tokenów od 0,25 do 0,39 USD. Wartości te zmieniają się wraz z ceną ETH i wysokością napiwku.

Rolę odgrywa też sama cena ETH. Opłaty są płatne w ETH, więc ta sama ilość gazu kosztuje więcej w dolarach, gdy ETH jest warte więcej. Kwoty w dolarach powyżej zależą od ceny ETH w momencie pomiarów Dwellir. Dla porównania, przykład liczbowy Dwellir zakłada opłatę bazową 12 gwei i napiwek 2 gwei: przy cenie 2 500 USD za ETH transfer 21 000 gas kosztuje w tych warunkach około 0,74 USD.

Ethereum.org podkreśla, że opłaty rosną, gdy popyt przewyższa przestrzeń bloków, co oznacza, że dzisiejszy niski poziom zależy od utrzymującego się niewielkiego popytu w sieci głównej. Dwellir zauważa też, że formuła opłat nadal obowiązuje, więc aplikacje nadal potrzebują dokładnych szacunków. Dla każdego, kto śledzi, dokąd zmierzają opłaty, kluczową liczbą jest zapełnienie bloków: dopóki bloki są poniżej celu 50%, ta sama reguła, która niegdyś lawinowo podnosiła opłaty, działa w przeciwnym kierunku.

Sieci warstwy drugiej w porównaniu z siecią główną Ethereum

Sieci warstwy drugiej realizują transakcje poza łańcuchem głównym, a następnie publikują skompresowane dane z powrotem w Ethereum. Ledger wymienia jako przykłady Arbitrum, Optimism, Base i zkSync.

Opłaty w warstwie drugiej mają dwie części, według Dwellir. Jedna to koszt wykonania transakcji w samej warstwie drugiej, który jest niski. Druga to koszt publikacji danych w Ethereum, który stanowi większą część.

Aktualizacja Dencun w marcu 2024 roku dodała transakcje blob dzięki EIP-4844. Bloby korzystają z osobnego rynku opłat i są usuwane po około 18 dniach. Dwellir podaje, że ta zmiana obniżyła koszty danych warstwy drugiej od 10 do 100 razy.

Sieci warstwy drugiej obsługują dziś większość wolumenu transakcji Ethereum — często ponad 90%, według Dwellir. To samo źródło podaje, że przeniesienie aplikacji do warstwy drugiej obniża opłaty o ponad 90% w większości zastosowań, a bezpieczeństwo nadal zapewnia Ethereum. Dla zwykłych użytkowników oznacza to, że cena, którą faktycznie widzą, jest zwykle ustalana w warstwie drugiej, a gas w sieci głównej pełni głównie rolę kosztu publikacji danych, który Dwellir identyfikuje jako większą część każdej opłaty warstwy drugiej. Blockscout dodaje, że opłaty w sieciach warstwy drugiej działają na poziomie jednostkowym tak samo; są po prostu mniejsze, ponieważ dane są kompresowane. Rzeczywiste koszty zależą od obciążenia sieci, ceny ETH i rynku opłat blob.

Jak obniżyć swoje opłaty gazowe

Użytkownicy nie mogą uniknąć opłat gazowych w Ethereum, ale mogą je obniżyć. Ledger, Ethereum.org i Investopedia sugerują kilka nawyków:

• Wybieraj moment transakcji. Ledger podaje, że opłaty są często niższe późno w nocy i w weekendy w głównych strefach czasowych. Ethereum.org dodaje, że sieć jest zazwyczaj tańsza, gdy Ameryka Północna śpi.
• Poczekaj kilka minut. Ceny gazu aktualizują się co około 12 sekund, a Ethereum.org podaje, że krótkie oczekiwanie przy wysokich opłatach może obniżyć koszt.
• Sprawdzaj tracker gazu. Według Investopedia Etherscan pokazuje na żywo opłaty bazowe i priorytetowe w gwei, a także dzisiejsze maksimum, minimum i średnią. Britannica wymienia też ETH Gas Station.
• Korzystaj z warstwy drugiej. Przy wymianach, transferach stablecoinów i DeFi Ledger uznaje warstwę drugą za najbardziej opłacalny wybór dla większości codziennych operacji.
• Wybierz wolniejsze tempo. Jeśli transfer nie jest pilny, wolniejsze ustawienie i mniejszy napiwek mogą z czasem zaoszczędzić pieniądze, mówi Ledger.
• Grupuj operacje. Łączenie działań w mniejszą liczbę transakcji oznacza mniej podpisów i mniej gazu łącznie, według Ledger.
• Ustawiaj rozsądny limit gazu. Zbyt niski limit może spowodować nieudaną transakcję, a zużyty gaz nie podlega zwrotowi.

Deweloperzy również mogą obniżać koszty dla swoich użytkowników. Dwellir wymienia kilka zmian w kodzie zmniejszających zużycie gazu. Największe oszczędności daje pakowanie pamięci (storage packing), ponieważ EVM odczytuje i zapisuje dane w slotach 32-bajtowych. Grupowanie dziesięciu transferów w jedno wywołanie oszczędza samo w kosztach bazowych 189 000 gas, mówi Dwellir. A dla danych odczytywanych tylko poza łańcuchem emisja zdarzenia kosztuje znacznie mniej niż zapis do pamięci.

Britannica stawia ostatni punkt: małe opłaty się sumują. Częste handlowanie lub intensywne korzystanie z DeFi może z czasem uzbierać dużą kwotę. W przeciwieństwie do w większości przewidywalnych opłat w domach maklerskich, opłaty gazowe mogą gwałtownie skoczyć.

Co pokazują dane

Opłaty gazowe podążają za popytem. Opłata bazowa rośnie maksymalnie o 12,5% na blok, gdy bloki są pełne, i spada, gdy nie są. W kwietniu 2026 roku niewielki popyt w sieci głównej i podwojony limit gazu utrzymały opłaty blisko najniższych poziomów od lat. Są daleko poniżej szczytów z lat 2020 i 2021 — ale reguły, które je ustalają, nie zmieniły się.

Źródła

• Investopedia: Understanding Ethereum Gas Fees: Their Role and Calculation
• Ethereum.org: Gas and fees
• Ethereum.org: Network fees
• Dwellir: Ethereum Gas Fees Explained: How They Work, What EIP-1559 Changed, and How to Query Them
• Ledger Academy: Ethereum Gas Fees Explained: What They Are and How They Work
• Encyclopaedia Britannica: Ethereum Gas Fees: The Cost of Doing (Crypto) Business
• Blockscout: Gas and Fees, Explained

Oryginalny artykuł: Ethereum Gas Fees Explained: Why They Rise and How to Reduce Them za pośrednictwem CoinCentral.