Exodus korporacji z Delaware może przyspieszyć po kontrowersyjnym i szeroko krytykowanym orzeczeniu wicekanclerza Sądu Kanclerskiego Delaware Travisa Lastera w głośnej sprawie Cloudflare – zgodnie z autorami tego komentarza w Fortune. Po ich wcześniejszym ostrzeżeniu Virtu Financial ogłosiła 4 listopada, że przeniesie się z Delaware do Teksasu, po odejściu ze stanu co najmniej 30 spółek w ciągu ostatnich dwóch lat. Virtu jest też zaangażowana w proces w sądzie Lastera, po tym jak oddał jej wniosek o oddalenie powództwa.

Zarządy spółek opuszczających Delaware najczęściej wskazywały na ten sam problem: nie są już w stanie przewidzieć, jak potraktuje je stanowy Sąd Kanclerski – wyspecjalizowany sąd gospodarczy, kiedyś ceniony za spójność i przewidywalność – w obliczu serii orzeczeń powszechnie uznawanych za przekroczenie kompetencji sądowych. Ustawodawca próbował rozwiązać problem ustawą SB21, ale niektórzy sędziowie kanclerscy nadal pozornie opierają się woli ustawodawcy. Sąd Najwyższy Delaware nieświadomie osłabił też wysiłki zmierzające do uchylenia błędnych orzeczeń, odsyłając sprawy tym samym sędziom.

Drugi, mniej omawiany problem może być równie istotny. W jego centrum znajduje się finansowanie sporów przez podmioty trzecie: finansowanie pozwów przez strony zewnętrzne w celu osiągnięcia zwrotu finansowego. Spółka z Delaware może stanąć przed Sądem Kanclerskim, nie wiedząc, kto finansuje przeciwko niej powództwo, czy ten financujący kontroluje decyzje o ugodzie ani czy jest konkurentem, czy państwem obcym. Niepewność ta rośnie wraz z tym, jak firmy finansujące spory coraz częściej wspierają procesy.

Filozof prawa Jeremy Bentham pisał, że „jawność jest samą duszą sprawiedliwości”. Definiującą siłą amerykańskiego systemu prawnego jest skala, w jakiej przyjął tę zasadę. Sądy działają poprzez publiczne rozprawy, opublikowane reguły i wymogi ujawnień, które mają pozwolić sędziom, stronom i opinii publicznej zrozumieć, kto napędza sprawę i dlaczego. Te elementy nie są jedynie szczegółami proceduralnymi; są fundamentem zaufania do wymiaru sprawiedliwości.

Stuletnia obietnica Delaware wobec amerykańskiego biznesu opierała się na podobnym założeniu: zarządy i strony sporów mogli zobaczyć reguły i relevantnych uczestników, zanim zadziałali. Nieujawniane finansowanie sporów przez podmioty trzecie podważa tę obietnicę w sądzie, który można uznać za najważniejszy dla amerykańskiego biznesu.

Szybko rosnący i w dużej mierze nieprzejrzysty rynek

Globalny rynek finansowania sporów szacowano w 2025 roku na 20,6 miliarda dolarów, a prognozy przewidują, że w ciągu kolejnej dekady more niż się podwoi. Sami amerykańscy komercyjni financujący zarządzali pod koniec 2024 roku aktywami o wartości około 16 miliardów dolarów. Rynek rozwinął się dramatycznie, skoro dwie dekady temu ledwo istniał.

W najlepszym wydaniu finansowanie sporów daje powodom dostęp do wymiaru sprawiedliwości wtedy, gdy nie mogliby pozwolić sobie na wniesienie sprawy. To był pierwotny cel tej dziedziny, zgodnie z wizją jej powszechnie szanowanych założycieli. Ale według autorów gwałtowne rozmnożenie firm finansujących spory często oddaliło praktykę od tych celów. Finansowanie bywa nieprzejrzyste, nieujawnione i używane strategicznie.

Takie porozumienia mogą ukrywać strony zainteresowane przedłużaniem sporu i zasłaniać ich ukryte motywy. Mogą zaburzać bodźce, które mają kierować sprawę ku zakończeniu, i stwarzać ryzyko dla integralności sądów.

W przeciwieństwie do znanych amerykańskiemu prawu umów o wynagrodzenie uzależnione od wyniku (contingency fee), wiele inwestycji podmiotów trzecich firm finansujących spory opiera się na warstwowych strukturach, które zasłaniają, kto otrzyma zapłatę. Złożone struktury własnościowe mogą też pozostawać ukryte przed sędziami i stronami przeciwnymi. Żaden federalny statut ani reguła nie wymaga ujawnienia nawet samego istnienia financującego spór, nie mówiąc o tym, czy wpływa on na strategię procesową czy decyzje o ugodzie, jak czasem czyni.

Obawy dotyczące konkurencji i bezpieczeństwa narodowego

Potencjalne szkody wynikające z nieujawnionego finansowania sporów są konkretne. Wymogi zwrotu zewnętrznego financującego mogą skłaniać go do oporu wobec ugody i przedłużania sporu, nakładając koszty na strony i zużywając zasady sądowe.

Finansujący może też mieć motywy inne niż zysk finansowy. Nieujawniony podmiot mógłby finansować pozew, aby nałożyć koszty na konkurenta w celach konkurencyjnych. Jeśli pieniądze pochodzą z państwa obcego, sprawa może stać się kwestią bezpieczeństwa narodowego.

Z raportu Government Accountability Office – kontrolnego organu Kongresu – z grudnia 2024 roku wynika, że interesariusze wskazywali na financujących z Chin, Arabii Saudyjskiej i Francji, przyznając jednocześnie, że pełna skala takiego finansowania nie może być określona, ponieważ ujawnia się tak mało informacji. Powiązania branży z kapitałem zagranicznym są udokumentowane. Jedna firma ogłosiła „strategiczną relację kapitałową” z funduszem majątkowym (sovereign wealth fund), a inna jest w większości owned przez konsorcjum kierowane przez Mubadalę, suwerennego inwestora Abu Zabi.

Amerykańskie sądy są z założenia jawne, ale jawność nie powinna oznaczać naiwności. Obawa nie jest hipotetyczna. Firma ze Shenzhen, kierowana przez radcę prawnego chińskiego giganta elektronicznego TCL, finansowała pozwы patentowe przeciwko Samsungowi w amerykańskich sądach. Samsung później twierdził, że finansujący nadużył jej poufnych informacji, aby nieuczciwie konkurować.

Szerokość amerykańskiego discovery cywilnego zwiększa potencjalne ryzyko. Discovery opiera się na zasadzie, że obie strony powinny mieć dostęp do istotnych faktów, i szacuje się, że stanowi od 50% do 90% kosztów prowadzenia sprawy. Powód wspierany finansowo mógłby użyć discovery, aby zwiększyć koszty pozwanego – jako cel sam w sobie lub jako sposób operacyjnego utrudnienia działania konkurentowi.

Mogło by to obejmować żądanie dużych wolumenów wrażliwych dokumentów strategicznych o ograniczonym znaczeniu dla sporu, ale o dużej wartości w konkurencji branżowej i strategicznej. Gdy pozew jest potajemnie finansowany przez podmiot o motywach strategicznych lub geopolitycznych, discovery może stać się środkiem pozyskiwania wrażliwych informacji pod osłoną procedury sądowej. Autorzy ostrzegają, że takie informacje mogłyby następnie zostać użyte przez wrogie mocarstwa zagraniczne do nieuczciwego osłabiania amerykańskich spółek.

Federalny sąd Delaware daje przykład

Litigacje patentowe pokazują problem w skali. Sprawy patentowe stanowiły 32% nowych zobowiązań finansowania sporów w 2024 roku, w porównaniu z 19% rok wcześniej – i były największą pojedynczą kategorią. Szacuje się, że około 30% pozwów patentowych jest obecnie finansowanych.

Większość dużych firm technologicznych przesłuchanych przez GAO powiedziała, że ponad połowa pozwów patentowych wniesionych przeciwko nim wiązała się z potwierdzonym lub podejrzewanym finansowaniem podmiotów trzecich. Pozwy coraz częściej pochodzą od podmiotów niewykonawczych (NPE), które nie produkują niczego, ale nabywają patenty, aby monetyzować je w sądach. W 2025 roku NPE wniosły 55% wszystkich spraw patentowych w federalnych sądach okręgowych i 90% spraw patentowych w sektorze high-tech.

Sąd Najwyższy USA orzekł w wyroku TC Heartland z 2017 roku, że spółka „mieszka” w rozumieniu właściwości miejscowej w sprawach patentowych wyłącznie w stanie swojej incorporacji. W rezultacie federalny sąd okręgowy w Delaware jest domyślnym miejscem pozwów patentowych przeciwko spółkom z Delaware.

W kwietniu 2022 roku sędzia przewodniczący Colm Connolly nakazał stronom występującym przed nim ujawnić ewentualnego financującego spór oraz to, czy kontrolował on decyzje procesowe czy ugodowe. Rezultaty były wymowne. Liczba pozwów patentowych w tym okręgu spadła w ciągu kolejnych dwóch lat o 41%, wobec 15-procentowego spadku ogólnokrajowego, a finansowane sprawy patentowe w sali Connolly'ego niemal zniknęły.

Nakaz Connolly'ego ujawnił też chińskiego financującego powiązanego z TCL stojącego za pozwami przeciwko Samsungowi, o których mowa wyżej. Doświadczenie to sugerowało, że przejrzystość zniechęca do litigacji, która najmniej chce być widziana.

Sąd Kanclerski pozostaje luką

Stanowe sądy Delaware reagowały wolniej. 30 września 2026 roku Superior Court zmienił swoje reguły, aby umożliwić discovery dotyczące istnienia, tożsamości i praw kontrolnych financującego, chroniąc jednocześnie samą umowę o finansowanie, chyba że wykazana zostanie istotna przyczyna.

Sąd Kanclerski jednak nie przyjął porównywalnej reguły i nadal rozpatruje problem sprawę po sprawie. Jego sędziowie dostrzegli problem. W sprawie Burkhart v. Genworth, powództwie zbiorowym wstępnym rozstrzygniętym w 2024 roku, wicekanclerz Nathan Cook nakazał powodom przedstawienie w całości umowy o finansowanie. Ostrzegł, że takie sprawy są „szczególnie podatne na niewłaściwą kontrolę nad procesem ze strony podmiotu trzeciego finansującego”.

Orzeczenie wskazuje, że sąd rozumie stawkę. Ale pojedynczy nakaz w jednej sprawie, wydany przez jednego z siedmiu sędziów sądu i uzyskany dopiero po wniosku o zobowiązanie, nie jest uniwersalnym wymogiem ujawnień.

Ta luka ma znaczenie, ponieważ w Sądzie Kanclerszym koncentruje się litigacja akcjonariuszy amerykańskich korporacji i jest on powszechnie uznawany za najważniejszy w kraju sąd w sprawach gospodarczych. Jeśli sąd i pozwani nie wiedzą, kto stoi za pozwem, nie mogą w pełni ocenić konfliktów interesów, nadzorować zachowań procesowych ani określić, czy decyzje podejmuje wskazany powód, czy nieujawniony finansujący o innych celach.

Autorzy powiedzieli, że nie jest to krytyka sędziów, którzy mogą zarządzać wyłącznie tym, co zostało im ujawnione. Opisali problem jako strukturalny i stwierdzili, że może go rozwiązać Sąd Kanclerski Delaware.

Inne instytucje zmierzają ku reformie

Argumenty za reformą stają się coraz trudniejsze do zignorowania. Członkowie Kongresu wzywali wymiar sprawiedliwości do szybszego działania. W 2024 roku przewodniczący komisji Izby Nadzoru poprosił Judicial Conference – organ kształtujący politykę federalnej judykatury – o rozważenie obowiązkowych ujawnień, wskazując na zagraniczne pieniądze w amerykańskich procesach.

Dwupartyjny projekt ustawy senackiej z 2023 roku wymagałby, aby zagraniczni financujący ujawnili swoją rolę, i zakazywałby funduszom majątkowym finansowania amerykańskich sporów. Czterech senatorów wprowadziło też w lutym ustawodawstwo wymagające ujawnień w federalnych powództwach zbiorowych i litigacjach multidistrict.

Regulatorzy i stany także podejmują działania. W kwietniu International Trade Commission zaproponowała wymóg ujawniania financujących w postępowaniach z Sekcji 337, które decydują o tym, czy towary zagraniczne mogą być wykluczone z rynku amerykańskiego. Ohio uchwaliło w lipcu ustawę wymagającą od financujących rejestracji i ujawniania umów, zakazującą im wpływania na prowadzenie lub ugodowe zakończenie sprawy oraz całkowicie zakazującą zagranicznych financujących.

Karolina Północna 22 czerwca stała się pierwszym stanem, który całkowicie zakazał inwestowania stron trzecich w litigacje. Ponad 20 stanów uchwaliło ustawy regulujące tę praktykę, a Izba stanu New Jersey przyjęła w czerwcu projekt ustawy o ujawnieniach.

Wskaźniki, na które warto zwracać uwagę dalej, są konkretne: czy Sąd Kanclerski przyjmie regułę ujawnień wzorowaną na nakazie Connolly'ego, czy wprowadzone w Kongresie środki ujawnień zyskają akceptację oraz czy kolejne stany dołączą do tych, które już zadziałały.

Proponowanym remedium jest szeroka przejrzystość. Uniwersalne ujawnienia pozwoliłyby sędziom i stronom zidentyfikować realnych interesariuszy i zrozumieć ich potencjalne motywy – tak jak już robią to, gdy financujący wspierają powództwa zbiorowe w District of Northern California, gdy grupy wierzycieli organizują się w postępowaniach upadłościowych i gdy inwestor gromadzi ponad 5% spółki publicznej.

Rynki kapitałowe działają na ujawnieniach, nie na tajemnicy. Akcjonariusze ujawniają własność, darczyńcy polityczni ujawniają wpłaty, sędziowie ujawniają konflikty. Według autorów nie ma podstaw, aby traktować financujących spory jako wyjątkowo zwolnionych.

Zarządy opuszczające Delaware wskazywały na rosnącą nieprzewidywalność Sądu Kanclerskiego i koszty litigacji akcjonariuszy. Nieujawnione finansowanie sporów – argumentują autorzy – zasilą obie te obawy. Proponują regułę kanclerską wzorowaną na nakazie Connolly'ego, która wymagałaby od stron na początku sprawy ujawnienia, czy financujący istnieje, wskazania go oraz stwierdzenia, czy kontroluje strategię procesową czy ugodę.

Sędzia Louis Brandeis zauważył, że mówi się, iż światło słoneczne jest najlepszym dezynfekantem. Delaware zbudowało swoją reputację, pozwalając wszystkim widzieć swoje reguły. Autorzy argueują, że powinno też pozwolić widzieć, kto płaci za procesowanie się według tych reguł.

Ujawnienie: Autorzy przedstawili swoje badania nad akcjami o podwójnej klasie specjalnemu komitetowi zarządu Cloudflare. Cloudflare to spółka z Delaware obecnie zaangażowana w litigację przed Sądem Kanclerskim.

Opinie wyrażone w komentarzach na Fortune.com należą wyłącznie do ich autorów i niekoniecznie odzwierciedlają opinie i przekonania Fortune.

Źródło: https://fortune.com/2026/11/10/delaware-chancery-litigation-funding-rule-proposal/