W miarę jak globalna równowaga sił gospodarczych nadal się zmienia, państwa BRICS popierają rosyjską propozycję utworzenia alternatywnego międzynarodowego systemu płatności. Inicjatywa ma na celu ograniczenie zależności od opartej na dolarze sieci SWIFT i zakwestionowanie wieloletniej dominacji Zachodu nad globalnymi transakcjami finansowymi.

Impuls ten pojawia się w obliczu narastających obaw państw członkowskich dotyczących wykorzystywania tradycyjnej infrastruktury finansowej jako narzędzia nacisku oraz coraz częstszego stosowania sankcji gospodarczych jako instrumentu dyplomatycznego. Odłączenie Rosji od dużej części sieci SWIFT w marcu 2022 roku, po inwazji na Ukrainę, przyspieszyło te działania i uwidoczniło podatność państw uzależnionych od kontrolowanych przez Zachód kanałów płatniczych. Wraz z rozszerzeniem bloku do 11 członków inicjatywa ta może przekształcić globalny handel i zmienić równowagę sił gospodarczych.

Czym jest BRICS?

BRICS to koalicja dużych gospodarek wschodzących, które współpracują w kwestiach gospodarczych, politycznych i rozwojowych. Nazwa pierwotnie oznaczała Brazylię, Rosję, Indie, Chiny i Republikę Południowej Afryki — pięciu członków założycieli.

BRICS powstał, aby wzmocnić handel i inwestycje między państwami członkowskimi, promować wzrost gospodarczy oraz dać gospodarkom wschodzącym silniejszy głos w globalnych systemach finansowych i politycznych. Z czasem grupa się rozrosła, a kolejne państwa dołączały jako członkowie lub partnerzy, zwiększając jej wpływ w sprawach międzynarodowych. Nowy Bank Rozwoju bloku, utworzony w 2014 roku i mający siedzibę w Szanghaju, z początkowym kapitałem subskrybowanym w wysokości 50 miliardów USD, stanowi jedno z najbardziej konkretnych osiągnięć instytucjonalnych w budowaniu alternatyw wobec wielostronnych instytucji kredytowych kierowanych przez Zachód.

Waluta BRICS

Termin „waluta BRICS” odnosi się do proponowanej koncepcji stworzenia wspólnego systemu płatności lub możliwej wspólnej waluty między państwami członkowskimi. Celem jest ograniczenie zależności od dolara amerykańskiego w handlu międzynarodowym oraz wzmocnienie współpracy finansowej między gospodarkami wschodzącymi.

Na 2026 rok nie uruchomiono żadnej oficjalnej pojedynczej waluty BRICS. Zamiast tego państwa członkowskie rozważają alternatywy, takie jak rozliczenia w walutach lokalnych, cyfrowe systemy płatności i transgraniczne sieci finansowe ułatwiające handel.

Choć koncepcja zyskała globalną uwagę, eksperci wskazują, że stworzenie jednolitej waluty jest złożone ze względu na różnice w wielkości gospodarek, polityce monetarnej i systemach politycznych państw członkowskich. Na razie BRICS nadal koncentruje się na usprawnianiu mechanizmów rozliczeń handlowych, a nie na zastępowaniu istniejących globalnych walut rezerwowych.

11 państw członkowskich BRICS w 2026 roku

Na 2026 rok BRICS składa się z 11 pełnych członków: Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, Republika Południowej Afryki, Egipt, Etiopia, Iran, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Arabia Saudyjska i Indonezja. Indonezja formalnie dołączyła w styczniu 2025 roku, kończąc najnowszą dużą ekspansję.

Pierwotnymi członkami były Brazylia, Rosja, Indie, Chiny i Republika Południowej Afryki. Egipt, Etiopia, Iran, Arabia Saudyjska i ZEA dołączyły podczas ekspansji w 2024 roku, a Indonezja stała się pełnym członkiem w 2025 roku.

Rozszerzone członkostwo daje BRICS szerszą obecność w Azji, Afryce, na Bliskim Wschodzie i w Ameryce Południowej, wzmacniając jego rolę jako platformy współpracy Globalnego Południa. Włączenie dużych producentów energii, takich jak Arabia Saudyjska, ZEA i Iran, daje też blokowi znaczną pozycję wobec globalnych rynków ropy i gazu — sektorów historycznie wycenianych i rozliczanych w dolarach amerykańskich. BRICS pozostaje jednak forum koordynacyjnym, a nie formalnym sojuszem wojskowym ani zjednoczoną unią gospodarczą.

Wskaźniki gospodarcze

Pięciu pierwotnych członków reprezentuje:

• Brazylia – największa gospodarka Ameryki Południowej z istotnym eksportem rolnym
• Rosja – główny producent energii z rozległymi zasobami surowców naturalnych
• Indie – wiodący ośrodek usług IT z szybko rosnącym rynkiem konsumenckim
• Chiny – potęga produkcyjna z drugą co do wielkości gospodarką świata
• Republika Południowej Afryki – brama do rynków afrykańskich z dużymi zasobami mineralnymi

Po rozszerzeniu zbiorcze wskaźniki gospodarcze BRICS obejmują:

• Łączny PKB (2026): około 32–34 bln USD (nominalnie, wpływ rozszerzonego członkostwa)
• Udział w handlu światowym: około 20–22% światowego handlu
• Liczba ludności: około 3,5–3,7 mld osób
• Rezerwy walutowe: około 5–5,5 bln USD

Według banku centralnego Brazylii 11 państw BRICS łącznie reprezentuje około 49% ludności świata, 39% globalnego PKB i 23% handlu międzynarodowego.

Jak BRICS rozszerza wpływy w globalnych finansach

BRICS zwiększa swój wpływ finansowy przede wszystkim poprzez szersze stosowanie walut lokalnych, alternatywne mechanizmy płatności transgranicznych oraz instytucje takie jak Nowy Bank Rozwoju. Państwa członkowskie naciskają również na reformy międzynarodowych instytucji finansowych, aby gospodarki wschodzące miały większą reprezentację.

Zamiast opierać się na jednej walucie BRICS, członkowie skupiają się obecnie na rozliczeniach w walutach lokalnych i łączności finansowej. Takie podejście może stopniowo ograniczać zależność od dolara w niektórych transakcjach dwustronnych, choć dolar amerykański pozostaje dominującą walutą w globalnych finansach. Chiński Cross-Border Interbank Payment System (CIPS), uruchomiony w 2015 roku do obsługi międzynarodowych transakcji denominowanych w juanach, już zapewnia działający alternatywny kanał, obsłużył ponad 14 milionów transakcji w 2023 roku i jest dostępny dla członków BRICS, którzy chcą kierować płatności poza SWIFT.

Cele partnerstwa strategicznego

Partnerzy BRICS realizują określone cele współpracy:

• Tworzenie alternatywnych mechanizmów płatniczych w celu ograniczenia zależności od SWIFT
• Ustanowienie transgranicznych systemów rozliczeń w walutach lokalnych
• Rozwój wspólnej infrastruktury finansowej dla państw członkowskich
• Rozszerzanie handlu wewnątrz BRICS poprzez preferencyjne porozumienia
• Wzmacnianie współpracy technologicznej w kluczowych sektorach

Sojusz podkreśla także suwerenność gospodarczą poprzez ograniczenie zależności od dolara, zwiększenie wielostronnego finansowania rozwoju, wspólne projekty infrastrukturalne, skoordynowane stanowiska w globalnych forach gospodarczych, innowacje cyfrowe w usługach finansowych, budowę odpornych łańcuchów dostaw, promowanie inicjatyw zrównoważonego rozwoju, zwiększanie siły głosu państw członkowskich w instytucjach globalnych, ułatwianie wymiany wiedzy w obszarze technologii wschodzących oraz wspieranie wzajemnego wzrostu gospodarczego poprzez skoordynowaną politykę.

Wizja Rosji dotycząca alternatywnego systemu płatności

Rosja przewodzi inicjatywie BRICS mającej na celu rozwój kompleksowej infrastruktury płatniczej działającej niezależnie od kontrolowanych przez Zachód systemów finansowych. Wizja ta obejmuje zarówno tradycyjne kanały bankowe, jak i innowacyjne rozwiązania cyfrowe, aby ułatwiać transgraniczne transakcje między państwami BRICS.

Odejście od zależności od SWIFT

Rosyjski alternatywny system płatności ma ograniczyć zależność od sieci SWIFT poprzez trzy kluczowe elementy:

• Wdrożenie bezpośrednich międzybankowych systemów komunikacji między członkami BRICS
• Utworzenie wielostronnych mechanizmów rozliczeń w walutach lokalnych
• Powołanie niezależnych izb rozliczeniowych dla transakcji transgranicznych

System Transferu Komunikatów Finansowych (SPFS), rosyjska krajowa platforma komunikacji finansowej, stanowi fundament tego przejścia. SPFS obecnie obsługuje 20% krajowych płatności w Rosji, a plan zakłada rozszerzenie łączności na inne państwa BRICS. SWIFT, założony w 1973 roku i mający siedzibę w Belgii, łączy ponad 11 000 instytucji finansowych w ponad 200 krajach, dlatego próba odtworzenia jego zasięgu byłaby ogromnym wyzwaniem.

Plany integracji walut cyfrowych

Strategia dotycząca walut cyfrowych koncentruje się na stworzeniu jednolitej platformy dla członków BRICS poprzez:

• Opracowanie wspólnego protokołu płatności cyfrowych
• Integrację cyfrowych walut banków centralnych (CBDC)
• Wdrożenie systemów rozliczeń opartych na blockchainie

Architektura płatnicza Rosji łączy nowoczesne protokoły komunikacji finansowej z możliwościami aktywów cyfrowych. System umożliwia bezpośrednie rozliczenia między uczestniczącymi państwami, zachowując bezpieczeństwo transakcji dzięki zaawansowanym standardom szyfrowania. Istniejący projekt mBridge — platforma transgranicznych płatności wielo-CBDC opracowana przez banki centralne Chin, Hongkongu, Tajlandii i ZEA wraz z Bankiem Rozrachunków Międzynarodowych — stanowi dowód koncepcji tego, jak państwa BRICS mogłyby w praktyce połączyć swoje waluty cyfrowe, choć BIS wycofał się z projektu w połowie 2024 roku, gdy przeszedł on do bardziej niezależnej fazy operacyjnej.

Wyzwanie dla dominacji finansowej Zachodu

Dążenie państw BRICS do alternatywnego systemu płatności stanowi wyzwanie dla istniejącego porządku finansowego zdominowanego przez Zachód. Inicjatywa ma na celu stworzenie wielobiegunowego systemu finansowego, który ograniczy zależność od tradycyjnych instytucji zachodnich.

Wpływ na dominację dolara

System płatniczy BRICS celuje w pozycję dolara amerykańskiego jako globalnej waluty rezerwowej poprzez:

• Wprowadzenie rozliczeń w walutach lokalnych między państwami członkowskimi
• Stworzenie koszyka walut BRICS do handlu międzynarodowego
• Rozwój alternatywnych protokołów komunikacji finansowej
• Integrację rozwiązań płatności cyfrowych w całym bloku

Ograniczanie skuteczności sankcji USA

Nowa architektura finansowa BRICS może osłabić skuteczność sankcji Zachodu poprzez:

• Utworzenie niezależnych mechanizmów rozliczeniowych
• Rozwój równoległych międzybankowych systemów komunikacji
• Stworzenie alternatywnych walut rozliczeniowych
• Wdrożenie sieci transakcyjnych opartych na blockchainie
• Utworzenie dwustronnych porozumień swapowych między walutami

Ramy techniczne nowego systemu płatności

Alternatywny system płatności BRICS obejmuje zaawansowaną infrastrukturę technologiczną zaprojektowaną do przetwarzania transakcji transgranicznych niezależnie od zachodnich sieci finansowych. System łączy tradycyjne protokoły bankowe z innowacjami cyfrowymi, aby umożliwić bezpieczne rozliczenia międzynarodowe.

Proponowana infrastruktura

Architektura techniczna przewiduje trójwarstwowy system przetwarzania płatności międzynarodowych:

• Warstwa głównego przetwarzania: rozproszona sieć węzłów w państwach BRICS przetwarza transakcje za pośrednictwem Systemu Transferu Komunikatów Finansowych (SPFS)
• Węzeł integracyjny: banki centralne utrzymują dedykowane serwery do rozliczeń w czasie rzeczywistym, łączące krajowe systemy płatnicze
• Ramy aktywów cyfrowych: wdrożenie protokołów blockchain wspiera zarówno tradycyjne komunikaty finansowe, jak i transakcje walut cyfrowych

Mechanizmy bezpieczeństwa i rozliczeń

Ramowy system bezpieczeństwa wykorzystuje wiele warstw weryfikacji, aby zapewnić integralność transakcji:

• Uwierzytelnianie wieloskładnikowe: każda transakcja wymaga weryfikacji za pomocą danych biometrycznych, podpisów cyfrowych i tokenów uwierzytelniających
• Szyfrowana komunikacja: szyfrowanie end-to-end z użyciem standardów AES-256 chroni całość komunikacji finansowej
• Rozliczenia w czasie rzeczywistym: systemy automatycznej izby rozliczeniowej (ACH) umożliwiają natychmiastową weryfikację rozliczeń

Infrastruktura integruje cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC), wspierając natychmiastowe rozliczenia transgraniczne przy zachowaniu suwerennej kontroli nad polityką monetarną.

Globalne implikacje gospodarcze

Inicjatywa systemu płatności BRICS wywołuje dalekosiężne skutki dla globalnych struktur gospodarczych poprzez zmiany w dynamice handlu i relacjach bankowych na świecie.

Relacje handlowe między państwami BRICS

Wolumen handlu transgranicznego między państwami BRICS wzrósł o 45% od momentu rozpoczęcia rozliczeń w walutach lokalnych. Transakcje te pokazują następujące tendencje:

• Lepsze dwustronne porozumienia handlowe zmniejszają zależność od USD o 30%
• Bezpośrednie mechanizmy wymiany walut obniżają koszty transakcyjne o 12%
• Usprawnione procedury odprawy celnej skracają czas przetwarzania o 65%
• Zintegrowane kanały płatności cyfrowych obsługują 25% handlu wewnątrz BRICS

Wpływ na bankowość międzynarodową

Przekształcenie operacji bankowości międzynarodowej odzwierciedla fundamentalne zmiany w globalnych finansach:

• Banki komercyjne przyjmują równoległe systemy przetwarzania transakcji BRICS
• Dywersyfikacja rezerw międzynarodowych zmniejsza zasoby USD o 28%
• Banki regionalne nawiązują bezpośrednie relacje korespondencyjne
• Mechanizmy rozliczeń omijają tradycyjne zachodnie izby rozliczeniowe

Przedstawiciele BRICS stwierdzili, że ich system nie jest antyzachodni, lecz koncentruje się na ograniczeniu dominacji walut zachodnich w globalnych rozliczeniach handlowych.

Główne wyzwania stojące przed integracją finansową BRICS

BRICS napotyka kilka przeszkód w budowie bardziej zintegrowanego systemu finansowego:

• Różne waluty narodowe: członkowie mają odmienne polityki monetarne, systemy kursowe i priorytety gospodarcze.
• Różnice polityczne: rozszerzony blok obejmuje państwa o konkurujących interesach geopolitycznych, co utrudnia osiąganie konsensusu. Spotkanie ministrów spraw zagranicznych BRICS w 2026 roku zakończyło się bez wspólnego oświadczenia po sporach dotyczących kwestii Bliskiego Wschodu.
• Kompatybilność systemów płatniczych: połączenie różnych krajowych infrastruktur bankowych i płatniczych wymaga wspólnych standardów technicznych.
• Nierównomierne systemy finansowe: państwa członkowskie znacznie różnią się poziomem rozwoju rynków finansowych, regulacji i kontroli kapitału.
• Dominacja dolara: dolar amerykański pozostaje głęboko zakorzeniony w globalnym handlu, rezerwach, finansach i sieciach płatniczych, co utrudnia szybkie odchodzenie od dolaryzacji.

Sedno sprawy: BRICS zyskał znaczną wagę gospodarczą i dyplomatyczną dzięki rozszerzeniu, lecz przełożenie tej siły na jednolitą alternatywę wobec istniejącego globalnego systemu finansowego pozostaje złożonym, długoterminowym wyzwaniem.

Trudności wdrożeniowe

Integracja SPFS w państwach BRICS napotyka istotne bariery techniczne:

• Problemy z kompatybilnością systemów legacy między różnymi krajowymi infrastrukturami bankowymi
• Wyzwania związane ze standaryzacją danych w 5 odrębnych ramach regulacyjnych
• Problemy z opóźnieniami sieci wpływające na szybkość transakcji transgranicznych
• Podatności cyberbezpieczeństwa w architekturze wielowęzłowej
• Złożoność integracji z istniejącymi cyfrowymi walutami banków centralnych (CBDC)
• Sankcje Zachodu ograniczające możliwości transferu technologii
• Presja regulacyjna na państwa spoza BRICS rozważające przyjęcie systemu
• Ograniczony dostęp do krytycznej infrastruktury finansowej kontrolowanej przez instytucje zachodnie
• Opór polityczny państw G7 zaniepokojonych spadkiem dominacji USD
• Niepewność rynkowa wpływająca na wymagania zgodności banków uczestniczących

Zakończenie

Ruch sojuszu BRICS w kierunku nowego systemu płatności oznacza istotną zmianę w globalnej dynamice finansowej. Choć wyzwania techniczne i regulacyjne pozostają znaczące, wspólne działania państw BRICS pokazują ich determinację w tworzeniu bardziej zrównoważonego, wielobiegunowego systemu finansowego.

Sukces tej inicjatywy może na nowo zdefiniować sposób prowadzenia międzynarodowego biznesu i przekształcić globalny układ sił gospodarczych. W miarę jak kolejne państwa dołączają, wpływ sojuszu i jego zdolność do wdrażania tych zmian mogą rosnąć. Jednocześnie BRICS zyskał dzięki rozszerzeniu znaczną wagę gospodarczą i dyplomatyczną, a przekształcenie tego wpływu w jednolitą alternatywę wobec istniejącego globalnego systemu finansowego pozostaje złożonym, długoterminowym wyzwaniem.