AktualnościSurowce i ForexTrzy banki centralne rozliczyły FX między osobnymi ledgerami — i jeden zmusił operatora do trzymania gotówki

Trzy banki centralne rozliczyły FX między osobnymi ledgerami — i jeden zmusił operatora do trzymania gotówki

Autor: CryptoNewsNet·

Najważniejsze informacje

  • •Atomowe rozliczenie FX payment-versus-payment zadziałało w trzech istotnie różnych systemach pieniądza centralnego, co wskazuje, że transgraniczna interoperacyjność nie wymaga, by banki centralne zbiegały się na jednej konstrukcji infrastruktury.
  • •Ponieważ singapurski testnet wholesale CBDC nie mógł rezerwować środków na rzecz osób trzecich, operator synchronizacji musiał trzymać pieniądze uczestników w kontrolowanym portfelu escrow, co wprowadza ekspozycję powierniczą i pytania regulacyjne nieobecne w bazowym modelu niepowierniczym.
  • •Eksperyment osiągnął także wielostronne netto rozliczenie FX we wszystkich trzech systemach, choć raport zauważa, że operator liczący pozycje kompensujące może zacząć przejmować funkcje tradycyjnie kojarzone z izbą rozliczeniową.
  • •Cytując analizę BIS Triennial Survey 2025, Bank Anglii odnotował, że około 10% z około 14 bilionów dolarów dziennych rozliczeń FX w kwietniu 2025 roku — ponad 1,4 biliona — rozliczało się brutto i dwustronnie, w pełni eksponowane na ryzyko Herstatt.
  • •Bank Anglii zobowiązał się do uruchomienia produkcyjnej usługi synchronizacji w 2028 roku, podczas gdy Monetary Authority of Singapore i Bank of Thailand nie poszły tak daleko w zobowiązaniu do wdrożenia.
Trzy banki centralne rozliczyły FX między osobnymi ledgerami — i jeden zmusił operatora do trzymania gotówki

Bank Anglii opublikował 13 listopada wyniki eksperymentu rozliczeniowego z udziałem trzech banków centralnych, a szczegół, który ma znaczenie, kryje się poniżej głównego wniosku. Atomowe rozliczenie payment-versus-payment (PvP) zadziałało w systemie RTGS (real-time gross settlement), tokenizowanym rejestrze hurtowym oraz teściecie wholesale CBDC (central bank digital currency). W jednym z trzech przypadków zadziałało tylko dlatego, że operator trzymał gotówkę.

Podsumowanie projektu Meridian FX APAC, przeprowadzonego we współpracy z Monetary Authority of Singapore i Bank of Thailand, opisuje ten kompromis wprost. Tam, gdzie system rozliczeniowy nie mógł zarezerwować środków na rzecz osoby trzeciej, operator synchronizacji (SO) musiał sięgnąć po rozwiązanie, które umieszczało pieniądze uczestników w kontrolowanym przez siebie portfelu. Prototyp operatora zbudowała Partior — singapurskie przedsięwzięcie w zakresie płatności międzybankowych, założone przez DBS, J.P. Morgan i Temasek.

Eksperyment miał charakter rozpoznawczy, odbywał się w środowiskach symulowanych i nie odtwarzał pełnego cyklu życia transakcji FX. Czytany w ten sposób, nadal odpowiada na pytanie, które od lat blokowało projektowanie transgranicznych rozliczeń: czy banki muszą zbiegać się na jednej wspólnej platformie, aby rozliczać atomowo. Odpowiedź brzmi: nie. Koszt braku zbieżności po prostu pojawia się gdzie indziej.

Co operator faktycznie robił

Meridian FX APAC to trzecia runda modelu, który Bank Anglii rozwija od lat. Projekt Meridian koordynował nogę gotówkową z nogą aktywów. Meridian FX rozszerzył ten model na rynek walutowy i dodał funkcje oszczędzające płynność. Runda APAC przeniosła go na trzy środowiska pieniądza centralnego zbudowane na różnych technologiach, pytając, czy jeden proces koordynacji może prowadzić wszystkie trzy jednocześnie.

Operator jest celowo minimalistyczny. Raport techniczny opisuje cztery etapy, przez które przechodzi każda transakcja. Uczestnik przesyła instrukcję rozliczenia zawierającą stronę sprzedaży transakcji — walutę, kwotę, kontrahenta, datę wartości i flagę priorytetu. Operator dopasowuje dwie nogi transakcji. Następnie prosi każdy system rozliczeniowy o zablokowanie wymaganych środków, dzięki czemu pieniądze są zarezerwowane i nie mogą być ponownie wykorzystane, chyba że operator anuluje rezerwację. Dopiero gdy każda noga jest zabezpieczona, wydaje polecenie rozliczenia i dopiero wtedy wiąże warunek „wszystko albo nic".

Odwracalne okno to użyteczny element konstrukcji. Dopóki pierwsza instrukcja rozliczenia nie zostanie wykonana, operator może anulować rezerwacje i wycofać całą transakcję. Po wykonaniu pierwszej nogi — już nie. Raport techniczny nazywa ten punkt rozgałęzienia punktem zaangażowania (point of commitment) i oddziela go od prawnej ostateczności rozliczenia, co jest odrębnym zagadnieniem omówionym w raporcie polityki.

Cztery scenariusze wyjątków przetestowały ten punkt: niewystarczające środki, nieprawidłowy identyfikator rachunku, partia zawierająca jednocześnie oba błędy oraz awaria infrastruktury. W każdym przypadku operator albo wykonał wszystkie nogi, albo wycofał wszystkie nogi — nic nie pozostało rozliczone częściowo. Raport przypisuje to trzem zdolnościom systemu: idempotencji, możliwości odpytywania statusu transakcji i niezawodnemu dostarczaniu zdarzeń.

Trzy systemy, trzy różne odpowiedzi na to samo pytanie

Środowiska nie były wariantami jednej konstrukcji. Synchronisation Lab Banku Anglii połączył symulowany system RTGS z prototypową zdolnością rezerwacji i skoordynowanego rozliczania. Tajlandzki projekt SAN wykorzystał model hurtowego rozliczenia oparty na tokenach, z centralnie zarządzanym rejestrem tokenów i warstwą interoperacyjności routującą instrukcje między uczestnikami. Singapurski SGD Testnet, uruchomiony w konfiguracji nieprodukcyjnej, wykorzystywał współdzielony rejestr, w którym portfele banków komercyjnych przechowują wholesale CBDC — bez centralnego pośrednika i bez zewnętrznego koordynatora.

Ocena Banku Anglii jest taka, że różnice nie powstrzymały rozliczeń. Podsumowanie stwierdza, że „synchronizacja zadziałała między systemami o istotnie różnych technologiach i modelach operacyjnych", dodając, że transgraniczna interoperacyjność niekoniecznie wymaga, by banki centralne zbiegały się na jednej konstrukcji infrastruktury.

To, co różnice zmieniły, to zakres pracy spadającej na operatora. Projekt SAN upoważnił operatora jako stronę instruującą na poziomie interfejsu. Synchronisation Lab zrobił to samo. SGD Testnet nie: wymaga podpisu kryptograficznego posiadacza rachunku przy każdym ruchu aktywów, więc adapter operatora komponuje niepodpisaną instrukcję, kieruje ją do zewnętrznego depozytariusza kluczy uczestnika w celu podpisania i przesyła podpisaną transakcję. Operator kończy z posiadaniem wyłącznie własnego klucza, co raport opisuje jako działanie w ograniczonym celu (purpose-limited capacity).

Portfel escrow — i dlaczego to jest prawdziwym ustaleniem

To rezerwacja środków była punktem, w którym architektury rozbiegły się w istotny sposób. Model bazowy w towarzyszącym raporcie polityki zakłada operatora niepowierniczego: takiego, który koordynuje rozliczenia, dopasowuje instrukcje, monitoruje gotowość i stosuje logikę wycofania, ale nigdy nie trzyma pieniędzy uczestników ani nie prowadzi rachunków rozliczeniowych.

Środowisko singapurskie nie mogło zarezerwować środków na rzecz osoby trzeciej, więc operator odtworzył rezerwację jedynym pozostającym sposobem. „w środowisku testowym MAS, SO zarządzał dedykowanym rachunkiem escrow w celu odtworzenia rezerwacji środków", odnotowuje podsumowanie, dodając, że ten układ „odzwierciedlał konstrukcję i zdolności systemu eksperymentalnego i nie jest inherentną cechą synchronizacji".

To jedno zdanie znaczy bardzo dużo. Operator, który parkuje środki uczestników w kontrolowanym przez siebie portfelu, nie jest już wyłącznie koordynatorem. Siedzi wewnątrz przepływu płatności z ekspozycją powierniczą, ryzykiem operacyjnym i prawną relacją do pieniędzy, której model niepowierniczy unika. Raport polityki podchodzi do tego ostrożnie: jego analiza przyjmuje operatora niepowierniczego jako punkt wyjścia, po czym identyfikuje, jak rozważania zmieniają się, gdy operator trzyma środki, liczy pozycje lub wykonuje dodatkowe funkcje.

Arytmetyka jest prosta i niewygodna. Jedno z trzech środowisk — jedna trzecia testu — potrzebowało obejścia powierniczego, by osiągnąć ten sam rezultat, który pozostałe dwa osiągnęły natywnie. Poprawka techniczna była mała: adapter plus bankowo-autoryzowany portfel. Konsekwencja dla zarządzania nie jest mała, bo traktowanie regulacyjne koordynatora rozliczeń i traktowanie podmiotu trzymającego środki klientów w escrow to dwa różne ćwiczenia.

Netting po cichu pcha operatora w stronę izby rozliczeniowej

Drugim przypadkiem użycia było wielostronne netto rozliczenie FX PvP w każdym z trzech systemów — i zadziałało. Mechanika jest ciekawsza niż sam rezultat. Operator odkładał transakcje niepilne do cykli, dopasowywał je, następnie liczył pozycję netto każdego uczestnika dla kandydackiej partii i budował instrukcje rezerwacji płynności oraz wykonania wynikowych ruchów. Ponieważ nie mógł z góry wiedzieć, które transakcje każdy system zaakceptuje, negocjował iteracyjnie, usuwając odrzucone pozycje i przesyłając ponownie, aż wszystkie trzy systemy zarezerwowały ten sam zestaw.

Gdy partia ostatecznie się rozliczyła, każdy uczestnik kończył z jedną debetową lub kredytową pozycją na system, niezależnie od liczby kontrahentów. W projekcie SAN znettowana partia weszła jako jedna instrukcja z jednym rekordem ruchu na uczestnika. Na SGD Testnet operator wykonał te same pozycje netto jako sekwencję pojedynczych ruchów — asymetria, która sprawia, że koordynacja między systemami jest kosztowna.

Raport szczerze mówi, dokąd to prowadzi. „Tam, gdzie SO odpowiada za liczenie pozycji kompensujących i generowanie instrukcji rozliczeniowych, może zacząć przejmować funkcje tradycyjnie kojarzone z izbą rozliczeniową, zamiast działać wyłącznie jako koordynator rozliczeń", stwierdza. Jednym z sugerowanych remediów jest to, by systemy banków centralnych akceptowały wielostronne komunikaty rozliczenia netto i same wykonywały netting, co utrzymałoby operatora minimalistycznym.

Skala wyjaśnia, dlaczego to ma znaczenie. Weźmy dziesięciu uczestników, którzy wszyscy handlują między sobą: siatka brutto generuje 90 nóg płatności, podczas gdy netting zwęża ten sam zestaw do 10 ruchów — 89% redukcji instrukcji. Ta liczba jest arytmetyką, nie wynikiem projektu, ale pokazuje, dlaczego netting jest wart kosztu koordynacji — i dlaczego podmiot wykonujący netting przyciąga obowiązki izby rozliczeniowej.

9 bilionów dolarów, na które eksperyment celuje

Meridian FX APAC istnieje, ponieważ duża część rynku walutowego nadal rozlicza się bez ochrony payment-versus-payment, a Bank Anglii powołuje się na analizę BIS Triennial Survey 2025 dla skali.

Ekspozycja nie jest abstrakcyjna: w transakcji FX obie nogi rozliczają się w różnych walutach na osobnych krajowych systemach, więc uczestnik może dostarczyć swoją stronę i nigdy nie otrzymać kontrnogi. Problem znany jest jako ryzyko Herstatt od 1974 roku, gdy zamknięcie niemieckiego Bankhaus Herstatt pozostawiło kontrahentów, którzy zapłacili marki niemieckie, bez należnych dolarów. PvP jest projektową odpowiedzią: wiąże oba transfery tak, że żaden nie może zostać sfinalizowany bez drugiego.

Z około 14 bilionów dolarów rozliczanych dziennie w kwietniu 2025 roku niewiele ponad 5 bilionów, czyli 36%, przeszło przez PvP i nie niosło ryzyka rozliczeniowego. Kolejne 7,6 biliona, 54%, korzystało z metod takich jak netting przedrozliczeniowy, które redukują ryzyko bez jego eliminacji. Ponad 1,4 biliona, 10%, rozliczało się brutto i dwustronnie, w pełni eksponowane.

Ta ostatnia liczba, jeśli po prostu pomnożyć ją przez 365, roczno się do około 511 bilionów dolarów średniej dziennej ekspozycji — ilustracja skali, a nie zmierzony przepływ. To określa cel synchronizacji: eksperyment celuje w 64% dziennych rozliczeń, które nie przechodzą przez istniejące układy PvP, i robi to bez wymagania od każdej jurysdykcji wymiany krajowej infrastruktury.

Hongkońska agencja monetarna (HKMA) wybrała inną drogę, przenosząc swoją tokenizowaną platformę rozliczeniową EnsembleTX do pracy całodobowej z 32 uczestnikami, jak doniósł BlockchainReporter. Tam, gdzie Hongkong buduje jedno tokenizowane miejsce, Meridian łączy miejsca, które już istnieją. Równoległe działania wokół transgranicznych rozliczeń stablecoinów dodają trzeci model — ten, który Financial Stability Board oznaczył jako ryzyko transgraniczne.

Atomowość to zdarzenie techniczne. Ostateczność to zdarzenie prawne.

Raport polityki rysuje rozróżnienie, które inżynierowie regularnie zacierają. Skoordynowanie nóg płatności tak, by rozliczyły się atomowo, nie tworzy samo w sobie prawnie uznawanego rezultatu rozliczenia w oddzielnych krajowych systemach i jurysdykcjach. Techniczny punkt zaangażowania to stan oprogramowania. Ostateczność rozliczenia to pytanie o regulamin — i to ona chroni uczestników przy postępowaniu sanacyjnym.

Raport testuje operatora przez pięć pryzmatów: dostęp i zapewnienie, obwód regulacyjny i nadzór, ostateczność rozliczenia, zarządzanie i rozliczalność oraz dzielenie się danymi i informacjami. Każdy z nich mapuje na istniejący framework, zamiast wymyślać nowy. Ostateczność rozliczenia opiera się na Zasadzie 8 PFMI (Principles for Financial Market Infrastructures), która wymaga, by reguły infrastruktury definiowały moment, w którym rozliczenie staje się ostateczne, oraz na modelu CLS — CLS będącym wyspecjalizowanym wielowalutowym utility, które rozlicza FX z PvP od 2002 roku. Dostęp i zapewnienie czerpią z frameworku administratora partii Reserve Bank of Australia. Dzielenie danymi opiera się na ISO 20022, międzynarodowym standardzie komunikatów finansowych.

Żaden pojedynczy framework nie obejmuje całego układu. Pytania o dostęp i obwód regulacyjny mieszczą się głównie w prawie krajowym. Ostateczność, rozliczalność i współpraca między organami pojawiają się właśnie dlatego, że usługa przekracza granice. Raport argumentuje, że międzynarodowo opracowane zasady lub oczekiwania mogłyby dać organom bardziej spójną podstawę do oceny operatorów, unikając przy tym założenia, że każda usługa synchronizacji wygląda tak samo.

Co Bank Anglii jeszcze musi udowodnić przed 2028 rokiem

Bank Anglii mówi, że ustalenia poinformują jego prace nad produkcyjną usługą synchronizacji, „zgodnie z jego zobowiązaniem do uruchomienia synchronizacji w 2028 roku". Licząc od daty publikacji 13 listopada, do początku 2028 roku pozostaje nieco ponad 414 dni — i to luka między kontrolowanym eksperymentem a usługą produkcyjną jest tym, co trzeba obserwować.

Raport wymienia, czego nie przetestowano. Godziny pracy nie nachodziły na siebie tak, jak w rzeczywistych jurysdykcjach, więc koordynacja okna rozliczeniowego obejmującego Azję i Londyn pozostaje nieudowodniona. Wygasanie rezerwacji nie zostało zamodelowane. Awarie były wprowadzane i z nich wychodzono, ale nie były przedłużone. Pieniądz banków komercyjnych był reprezentowany przez stylizowanych uczestników, a złożenie i rozliczenie transakcji FX w pieniądzu banków komercyjnych było poza zakresem.

Bank of Thailand i MAS nie poszły tak daleko jak Bank Anglii w zobowiązaniu. Podsumowanie mówi wprost, że udział nie implikuje równoważnego zobowiązania do wdrożenia ani określonego kierunku polityki dla żadnej z nich. Bangko Sentral ng Pilipinas i Reserve Bank of Australia wniosły wkład w strumień prac politycznych jako obserwatorzy — i to stąd prawdopodobnie przyjdzie kolejna runda jurysdykcji.

Dla budowniczych: zgodność zdolności wygrywa z konsensusem platformy

Przenośna lekcja nie brzmi: atomowe rozliczenie działa. Brzmi: zdolności, które eksponuje system rozliczeniowy, decydują o tym, ile ciężaru koordynacji spada na operatora. Autoryzowany dostęp osób trzecich, natywna rezerwacja środków i inicjowanie rozliczeń — każda z tych cech eliminowała jeden adapter i jedno obejście. Tam, gdzie ich brakowało, operator przejmował odpowiedzialność, do której nie był zaprojektowany.

To ta sama presja projektowa, którą budowniczi onchain już znają. Protokół, który nie potrafi rezerwować, odwoływać ani atomowo wykonywać w imieniu upoważnionej strony, zmusza każdego integratora do zbudowania powierniczego mostu — a każdy most staje się nowym miejscem, gdzie środki mogą zalegać i gdzie reguły mogą być testowane. Meridian FX APAC poddał trzy systemy banków centralnych temu testowi i stwierdził, że płatności wytrzymały. Czego nie pokazał — i nie może pokazać w kontrolowanym środowisku — to czy wokół operatora, który kończy z posiadaniem środków, których nigdy nie zamierzał dotykać, wytrzyma machinery prawne i nadzorcze.